Le Wolof, la plus importante des six langues nationales du Sénégal est essentiellement parlé au SéNéGAL ET EN GAMBIE, MAIS AUSSI DANS LA FRANGE SUD DE LA MAURITANIE. C'EST LA LANGUE MATERNELLE DE 40% DE LA POPULATION SéNéGALAISE. 80% DES SéNéGALAIS PARLENT LE WOLOF. Les cinq autres langues nationales sont le poular, le sérère, le mandingue, le soninké (ou sarakolé) et le diola. Le français, seule langue officielle, est le medium d'enseignement à l'école primaire.
COMMENT S'ADRESSER AUX GENS ?
UNE PREMIERE CONVERTION
FAN NGA JOGE ? FAN NGA DJOGU-è Où(EMPH.C.)+TU VENIR-DE D'Où VIENS-TU ? BELSIG LAA JOGE. BELSIK LA-A DJOGU-è BELGIQUE EMPH.C.-JE VENIR-DE JE VIENS DE BELGIQUE WAA BELSIG LAA WA: BELSIK LA-A INDIVIDU+(DE) BELGIQUE EMPH.C.-JE JE SUIS BELGE.
GO'OR GI ! SOXNA SI ! XALE BI ! go:r gui sokhna si khalè bi homme le dame la enfant le MONSIEUR ! MADAME ! JEUNE HOMME ! JEUNE FILLE !
à une personne ayant l'àGE DE VOTRE PèRE/MèRE/ENFANT :
PàPPA JI ! YAAY JI ! SAMA DOOM ! PA:PPA DJI YA:Y DJI SAMA DO:M PèRE LE MèRE LA MON ENFANT PAPA ! MAMAN ! MON ENFANT !
à UNE JEUNE DAME :
JONGAMA JI ! DJO:NGAMA DJI DAME LA MADAME !
BELGIQUE BELSIG BELGE WAA BELSIG CANADA KANADAA CANADIEN WAA KANADAA FRANCE FARAAS FRANçAIS WAA FARAAS GAMBIE GàMBI GAMBIEN WAA GàMBI MAURITANIE GàNNAAR MAURITANIEN WAA GàNNAAR SéNéGAL SENEGAAL SéNéGALAIS WAA SENEGAAL SUISSE SUWIS SUISSE WAA SUWIS
DE FEMME à HOMME DU MEME àGE ET RECIPROQUEMENT :
SAMA CàMMEN ! SAMA JIGèEN ! SAMA TCHAMMèGN SAMA DJIGUé:N MON FRèRE ! MA SOEUR !
PAR COURTESIE, ENTRE PERSONNES DU MEME àGE :
DOOM-YAAY ! DO:M-YA:Y ENFANT+(DE MA) MèRE MON FRéRE ! / MA SOEUR !
NDAX TURIST NGA ? NDAKH TOURIST NGA EST-CE-QUE TOURISTE (EMPH.C.)+TU EST-CE-QUE TU ES TOURISTE ? WAAW, TURIST NGA ? WA:W TOURIST LA-A OUI TOURISTE EMPH.C.-JE OUI, JE SUIS TOURISTE.
ENTRE HOMMES :
SAMA WAAY ! SAMA WA:Y MON INDIVIDU MON CHER !
QUESTIONS UTILES
FAN LA... BI NEKK ? fan la... bi nèkk où Emph.c.... le etre Où SE TROUVE LE...? NDAX AM NGA... ndakh am nga... est-ce-que avoir (Parf.)-tu... EST-CE QUE TU AS... ? DéEDéET, AMUL. dé:dé:t am-oul non avoir-NéG-(il) NON, IL N'Y EN A PAS. DAMAY WUT... / SEET... da-ma-y wout... / sè:t... expl.-je-inacc. chercher... je cherche... ...LAA SOXLA / LAA BEGG. ...LA-A SOKHLA / BOEGG ...JE AVOIR BESOIN /VOULOIR J'AI BESOIN DE... FAN LAA MENA JéNDE... ? FAN LA-A MOEN-A DJéND-E... Où EMPH.C.-JE POUVOIR-ACHETER Où PUIS-JE ACHETER... ?
WAAW, AM NA. WA-W AM NA OUI AVOIR PARF.-(il) oui, il y en a. fan la...am ? fan la...am où Emph.c.... avoir où y a-t-il... ? dama begg... da-ma boegg... expl.-je voulir... je veux... jox ma... djokh ma... donner-(imp.sg.) me... donne moi... naata la... di jar ? gna:ta la... di djar combien emph.c.... inacc. coùter combien coùte...?
naata lay jar ? gna-ta la-y djar combien enph.c.-(il)-couter combien ca coute ? naka laay deme... ? naka la-a-y dem-e... comment emph.c.-je.aller- comment me rendre a...? ndax kaar bi dem na ? ndakh ka:r bi dem na est-ce-que car le partir est-ce-que le carest parti ? fan laay tasksi ngir dem... ? fan la-a-y am-e taksi nguir dem ou-je.avoir.taxi pour partir... ou trouverai-je un taxi pour aller...
lii, lan la ? li-i lan la ce-ci quoi emph.c.-(il) qu'est-ce que c'est ? ban tali mooy dem... ? ban tali mo:-y dem... quel talus il+emph.s quelle route mene a... ? ban kaar a dem ? ban ka:r a dem quel car emph. partir quel est le bus qui vient de partir ? yòbbu ma... yau:bbou ma... emmener-(imp.sg.) me... emmene-moi + (a)...?
POUR S'ORIENTER
Droite NDEYJOOR NDEYDJO:R GAUCHE CàMMON TCHA:MMONGN A COTE CI WETU TCHI WETOU ALLER TOUT DROIT JUBAL ; TàLLAL DJOUBAL ; TA:LLAL COIN KON KOGN Y, ICI FI FI Y, Là-BAS FA FA Là BAS FALE FALè RETOURNER DEPP DOEPP FEUX Fò FAU èTRE èLOIGNè SORE SORè
POUR AVOIR DES REPèRES DANS LE TEMPS
avant-hier berki-dèmb boerkidè:mb hier dèmb dè:mb aujourd'hui tey tèy demain suba souba matinèe becceg boetchoek nuit guddi gouddi soir ngoon ngo:n une autre fois beneen yoon bènè:n yo:n avant bu jekk bou djoekk jamais mukk moukk parfois yenn saa yi yè:nn sa: yi chaque jour bès bu nekk bès bou nè:kk maintenant lèegi lè:gui en avant; ci kanam tchi kanam tout à l'heure
POUR POSER DES QUESTIONS...
QUI ? KAN KAN ? Où ? FAN FAN ? AVEC QUI ? AK KAN AK KAN ? Où EST ? Où SONT ? ANA ANA ? QUOI ? LAN LAN ? POURQUOI ? LOU TAKH LU TAX ? AVEC QUOI ? AK LAN AK LAN ? COMBIEN ? GNA:TA NAATA ? COMMENT ? NAN/NAKA NAN/NAKA ? QUEL ? LEQUEL ? BAN BAN ? QUAND ? KAGN KAN ? EST-CE-QUE ? NDAKH NDAX ?
PLANETE DES ARTS DE GORÉE
